Gelijk

De afgelopen weken heb ik me weer heerlijk kunnen ergeren. Er is namelijk een nieuwe brillenboer verschenen. Deze brillenboer maakt met een balkende volkszanger reclame voor zijn brillenhandel. Niet alleen de balkende zanger met foute uitspraak (luv in plaats van love) wekte mijn irritatie, ook de tekst die de verkoopster uitspreekt zorgde bij mij voor kromme tenen. Ze meet namelijk ‘gelijk’ even de ogen van deze spontane zanger op. Welk meetinstrument ze daarvoor gebruikt weet ik niet, wel vond ik dat ze beter ‘meteen’, ‘direct’ of zelfs ‘stante pede’ die ogen had kunnen opmeten.

De laatste tijd hoor en zie ik vaker dat mensen het woord gelijk gebruiken in plaats van meteen. Ik dacht dat het iets uit Brabant was, maar ik zag het in een tekst van een Gelderse klant en nu zie ik het dus in een televisiereclame. En dat stoorde me.

Even voor de duidelijkheid: Ik stoor me uiteraard nooit aan taalfoutjes van mijn klanten. Daar hebben ze mij namelijk voor ingehuurd. Mijn klanten mogen naar hartenlust kromme zinnen maken, lijdende vormen gebruiken en werkwoorden verkeerd spellen. Tante Betjes? Kom maar door, ik haal ze er graag uit. Daar betaal je me tenslotte voor. Ieder zijn vak! Maar een reclame op televisie? Die moet gewoon correct zijn. En dat is het dus ook! Want ik ben blijkbaar een Belg. Dat klopt redelijk, want ik groeide zowat naast de Belgische grens op.

Hoe zit het dan?

Wat blijkt namelijk? Taaladvies.net zegt over gelijk en meteen: Het bijwoord gelijk heeft verschillende betekenissen en gebruiksmogelijkheden. Een van de betekenissen is ‘op gelijke wijze’ (bijvoorbeeld gelijk gekleed zijn). Als bijwoord van plaats heeft het de betekenis ‘even ver in verhouding tot elkaar’ (bijvoorbeeld gelijk eindigen). En als bijwoord van tijd betekent gelijk ‘op dezelfde tijd’, ‘tegelijkertijd’ (bijvoorbeeld gelijk aankomen). Daarnaast heeft gelijk in de standaardtaal in Nederland ook de betekenis ‘(zo) dadelijk, (zo) meteen, direct’: Schiet op, de voorstelling begint gelijk. 

Ook in België wordt gelijk weleens in die laatste betekenis gebruikt, ook door standaardtaalsprekers. Toch is er daar een grote groep taalgebruikers die dat gebruik afkeurt. Het is daarom nog niet duidelijk of gelijk in de betekenis ‘(zo) meteen’ ook in België tot de standaardtaal te rekenen is. Dus ik ben een Belg…

Ik ga gelijk verhuizen naar BelgieGelijk of meteen: beide woorden kun je gewoon gebruiken in de betekenis ‘direct, dadelijk, terstond, onmiddellijk’ en ‘ook, in één moeite door’. Gelijk past prima in een informele context. Meteen is in teksten met een formeler karakter meestal wel de beste keus.